“Vấn đề năm 2025” và những di sản đứng trước nguy cơ xóa sổ

Thuật ngữJigyo Shokei (事業承継 – Kế thừa doanh nghiệp) đang là từ khóa nóng nhất trên các nghị trường và diễn đàn kinh tế tại Nhật Bản. Theo thông tin từ Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), xứ sở hoa anh đào đang đối mặt với “Vấn đề năm 2025”. Cụ thể, đến năm 2025, có khoảng 1,27 triệu chủ sở hữu doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) sẽ ở độ tuổi từ 70 trở lên mà chưa xác định được người kế vị.  Hãy cùng hình dung quy mô của con số này: Nếu những doanh nghiệp này buộc phải đóng cửa do không ai tiếp quản, Nhật Bản sẽ đối mặt với cú sốc kinh tế khổng lồ khi mất đi 6,5 triệu việc làm và thiệt hại khoảng 22 nghìn tỷ Yên (tương đương 140 tỷ USD) vào GDP. Đây không phải là những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ. Hơn một nửa trong số các công ty có nguy cơ đóng cửa (khoảng 600.000 doanh nghiệp) vẫn đang hoạt động rất hiệu quả và có lãi. 

Tại sao một doanh nghiệp đang có lãi lại phải đóng cửa?  

Câu trả lời nằm ở văn hóa và nhân khẩu học. Dân số Nhật Bản đang già đi nhanh chóng. Giới trẻ Nhật Bản ngày nay, bao gồm cả con cái của các chủ doanh nghiệp, thường có xu hướng muốn làm việc tại các tập đoàn lớn ở Tokyo hoặc theo đuổi đam mê cá nhân, thay vì trở về quê nhà tiếp quản xưởng sản xuất hay công ty cơ khí đầy áp lực của gia đình. 

Tâm lý nhà sáng lập: Đi tìm người “Nhận nuôi” đứa con tinh thần

Người Nhật có sự gắn kết sâu sắc với công việc. Đối với các thế hệ sáng lập (founder) đã dành 30, 40 năm để gầy dựng cơ đồ, công ty chính là máu thịt, là một “đứa con” thực sự.

Trong những cuộc đàm phán, những buổi nói chuyện thương mại, Hoa từng chứng kiến những vị chủ tịch rưng rưng nước mắt khi nói về công ty của họ. Nỗi sợ lớn nhất của họ không phải là bán công ty được bao nhiêu tiền. Nỗi sợ lớn nhất là thương hiệu mang tên dòng họ bị xóa sổ, và những nhân viên trung thành đã gắn bó với họ hàng chục năm trời sẽ rơi vào cảnh thất nghiệp. Chính tâm lý này đã dẫn đến một sự chuyển dịch lớn trong tư duy bán mình của các doanh nghiệp Nhật.

Trước đây, họ rất khép kín và e ngại dòng vốn ngoại. Nhưng hiện nay, đứng giữa ranh giới “đóng cửa vĩnh viễn” và “bán cho đối tác nước ngoài”, họ sẵn sàng mở cửa. Họ thà trao lại doanh nghiệp cho đối tác là những người cam kết duy trì hoạt động sản xuất, giữ nguyên đội ngũ nhân sự và tiếp tục phát triển công nghệ – còn hơn là để di sản của mình biến mất khỏi thương trường. Đây không còn là những thương vụ “cá lớn nuốt cá bé” lạnh lùng, mà mang dáng dấp của một cuộc “chuyển giao di sản”, nơi người sáng lập Nhật Bản chọn mặt gửi vàng cho một sức trẻ mới.

Sức trẻ và điều kỳ diệu từ M&A: Mua thời gian, nhận nền tảng

Nếu như các doanh nghiệp Nhật Bản đang sở hữu kinh nghiệm, công nghệ lõi và thị trường nhưng lại thiếu hụt sức trẻ và người kế vị, thì doanh nghiệp Việt Nam lại có sẵn nguồn năng lượng, tham vọng vươn ra toàn cầu, nhưng lại cần nền tảng kỹ thuật và uy tín thương hiệu để chinh phục các thị trường khó tính. Đó là một sự khớp lệnh hoàn hảo. Thay vì bắt đầu từ con số 0 tại thị trường Nhật, việc thực hiện M&A mang lại cho doanh nghiệp Việt những “đặc quyền” mà tiền bạc khó có thể mua được trong ngắn hạn:

• Rút ngắn hàng chục năm R&D: Bạn mua lại một xưởng cơ khí chính xác tại Nagoya không chỉ là mua máy móc, mà là mua lại kỹ năng tinh hoa (know-how) của những kỹ sư đã làm việc 30 năm.
• Thừa hưởng tệp khách hàng “đóng“: Thị trường B2B Nhật Bản rất bảo thủ và coi trọng niềm tin lâu năm. Khi thâu tóm một công ty bản địa, doanh nghiệp Việt lập tức được kế thừa các hợp đồng cung ứng với các tập đoàn lớn mà nếu là một pháp nhân mới tinh, bạn sẽ mất 5-10 năm chỉ để được lọt vào danh sách xem xét.
• Giải bài toán thương hiệu vươn tầm: Khi sở hữu một pháp nhân “Made in Japan”, doanh nghiệp Việt có thể dùng đó làm bàn đạp vững chắc không chỉ để khai thác thị trường nội địa Nhật, mà còn xuất khẩu ngược về Việt Nam với định vị cao cấp, hoặc tiến sang các thị trường châu Âu, Mỹ. 

Chuẩn bị gì để đón nhận “di sản” này?

Cơ hội là vô cùng lớn, nhưng M&A xuyên biên giới chưa bao giờ là một cuộc dạo chơi. Để có thể thành công tiếp quản những doanh nghiệp lâu đời này, các CEO Việt Nam cần trang bị một tư duy chiến lược bài bản:

Thứ nhất, sự chân thành và tôn trọng văn hóa: Đối với các chủ SME Nhật Bản, tiền không phải là tất cả. Trong quá trình thẩm định (Due Diligence) và thương lượng, bên mua từ Việt Nam cần thể hiện sự tôn trọng tối đa đối với lịch sử công ty, cam kết duy trì phúc lợi cho người lao động. Đôi khi, chỉ một bản kế hoạch kinh doanh cho thấy tầm nhìn 10 năm tới của người mua cũng đủ để thuyết phục người bán giảm giá hàng triệu USD.

Thứ hai, chuẩn bị đội ngũ quản lý kế thừa: Chúng ta mua doanh nghiệp Nhật vì họ thiếu người kế thừa, vậy chúng ta phải có sẵn đội ngũ để trám vào vị trí đó. Việc chuẩn bị những quản lý cấp trung người Việt, am hiểu tiếng Nhật, có tư duy quản trị linh hoạt nhưng hiểu biết sâu sắc về văn hóa làm việc (Horenso) của Nhật Bản là điều kiện tiên quyết để quá trình hậu M&A (PMI – Post Merger Integration) diễn ra suôn sẻ.

Thứ ba, đồng hành cùng những chuyên gia dẫn đường: Việc tìm ra một doanh nghiệp tốt đang muốn bán, định giá chính xác tài sản vô hình (mối quan hệ, kỹ năng) và cấu trúc giao dịch hợp lý đòi hỏi sự hỗ trợ của những đơn vị tư vấn am hiểu sâu sắc cả hai đầu chiến tuyến như ONE-VALUE. 

Lời kết

Ngày 1/6 năm nay, khi nhìn những đứa trẻ lớn lên, tôi mong các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam hãy nghĩ về một bức tranh lớn hơn cho thế hệ kế tiếp. Chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng một bệ phóng khổng lồ cho F2, F3 của mình bằng cách bước ra thế giới, tiếp quản những di sản trăm năm đang khao khát sức trẻ tại Nhật Bản. Bằng sự quyết đoán, nguồn lực tài chính và tầm nhìn dài hạn, doanh nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ là người đi mua, mà là người kiến tạo nên một vòng đời rực rỡ mới cho các thương hiệu Nhật Bản.

Có thể bạn cũng quan tâm về Kinh doanh tại Nhật

 Kinh doanh tại Nhật: Thủ tục cần biết khi bạn muốn xin Visa Kinh doanh ở Nhật! Các doanh nghiệp Nhật lao đao vì không có người nối nghiệp! Chính phủ Nhật có những chính sách gì?  Kinh doanh & Đi làm ở Nhật: Nguyên tắc trao danh thiếp với người Nhật!

 Tại sao doanh nghiệp muốn M&;A? Lợi ích kỳ vọng được thông qua M&A

 Kinh doanh & Đi làm tại Nhật: Nguyên tắc cần biết khi bạn đi uống với người Nhật?!

Tôi là Phi Hoa. Doanh nhân Việt Nam tại Nhật Bản. Mẹ của hai thiên thần nhỏ. Người truyền cảm hứng cho các bạn trẻ Việt Nam. Cùng kết nối và theo dõi những chia sẻ mới nhất của Hoa tại các kênh sau nhé:

Page Phi Hoa – Chinh phục Nhật Bản https://bit.ly/30pdhas

Cộng đồng Cùng chinh phục Nhật Bản: https://bit.ly/3hm6pBH

Youtube những chia sẻ của Hoa: https://bit.ly/2E4Po0z

Chào bạn, tôi là Hoa. Tiếng Nhật không chỉ là một ngôn ngữ, nó là chiếc chìa khóa đã thay đổi cuộc đời tôi và mở ra những cánh cửa sự nghiệp mà trước đây tôi chưa từng dám mơ tới. Nhưng hôm nay, tôi muốn đứng ở đây với tư cách là một người đi trước, chia sẻ một góc nhìn thẳng thắn và chân thực về một thực trạng nhức nhối: Khủng hoảng thừa bằng cấp nhưng thiếu thực chiến trong thị trường việc làm tiếng Nhật hiện nay.

Khủng hoảng thừa bằng cấp nhưng thiếu thực chiến trong thị trường việc làm tiếng Nhật

Trong những năm qua, tôi đã chứng kiến hàng nghìn bạn trẻ lao vào cuộc đua săn lùng các chứng chỉ tiếng Nhật quốc tế. Tấm bằng JLPT N2, N1 trở thành mục tiêu tối thượng của mọi cử nhân ngôn ngữ. Thế nhưng, một nghịch lý trớ trêu đang diễn ra ngay trước mắt tôi tại các buổi phỏng vấn. Các nhà tuyển dụng nhân sự biết tiếng Nhật đang mỏi mắt tìm người, trong khi ứng viên ôm tấm bằng đỏ vẫn thất nghiệp.

Thị trường việc làm tiếng Nhật tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn sàng lọc khốc liệt. Thời kỳ chỉ cần có bằng cấp là nghiễm nhiên nhận mức thu nhập hấp dẫn đã kết thúc. Nếu bạn không muốn bị đào thải, bạn bắt buộc phải hiểu rõ bản chất của cuộc khủng hoảng này. Hãy cùng tôi phân tích và tìm ra lối đi đột phá cho sự nghiệp của chính bạn.

1. Thực trạng “bình hoa di động” và nghịch lý bằng cấp trên thị trường

Tấm bằng năng lực quốc tế và sự im lặng đáng sợ trong phòng họp

Tôi từng gặp rất nhiều bạn sở hữu tấm bằng JLPT N1 với điểm số gần như tuyệt đối. Thế nhưng, khi sếp Nhật yêu cầu báo cáo trực tiếp, các bạn lại rơi vào trạng thái đóng băng.

Học vẹt để đối phó với các kỳ thi đã tạo ra một thế hệ nhân sự “thừa lý thuyết, thiếu phản xạ”. Các bạn có thể đọc hiểu một văn bản tài chính phức tạp. Nhưng các bạn lại bối rối khi phải giải quyết một khiếu nại của khách hàng. Đây là lý do khiến nhiều người đánh mất cơ hội việc làm tốt.

Sự chênh lệch nghiêm trọng giữa tư duy thi cử và năng lực làm việc

Doanh nghiệp Nhật Bản chi trả mức thù lao cao không phải để mua một tấm bằng đóng khung treo tường. Họ cần một nhân tố có thể tạo ra giá trị thặng dư cho tổ chức.

Nhiều ứng viên hiện nay quá ảo tưởng vào giá trị của chứng chỉ N2, N1. Các bạn đòi hỏi mức thu nhập hấp dẫn nhưng không chứng minh được năng lực xử lý khủng hoảng. Sự lệch pha này đang tạo ra một hố sâu ngăn cách lớn giữa dòng vốn FDI và người lao động.

2. Những kỹ năng thực chiến bị bỏ quên trong quá trình đào tạo

Nghệ thuật làm chủ kính ngữ Keigo và phản xạ giao tiếp thương mại

Trong sách giáo khoa, kính ngữ (Keigo) được chia theo các công thức ngữ pháp rất rõ ràng. Nhưng trong môi trường công sở thực tế, Keigo là biểu hiện của sự tinh tế và thấu hiểu lòng người.

Nếu chỉ dịch thô theo nghĩa đen, bạn sẽ vô tình gây ra những hiểu lầm tai hại với đối tác. Kỹ năng thực chiến chính là việc bạn biết nói lời từ chối khéo léo mà không làm mất lòng sếp Nhật.

Nguyên tắc báo cáo Horenso và tư duy quản trị tinh gọn Kaizen

Người Nhật vận hành doanh nghiệp dựa trên sự phối hợp đồng đội tuyệt đối. Việc bạn giấu giếm sai lầm vì sợ hãi chính là hành động phá hoại chuỗi cung ứng của họ.

Làm chủ nguyên tắc Horenso (Báo cáo – Liên lạc – Thảo luận) là kỹ năng tối quan trọng. Bên cạnh đó, tư duy Kaizen (cải tiến liên tục) sẽ giúp bạn tối ưu hóa hiệu suất làm việc mỗi ngày.

3. Tiêu chuẩn định giá nhân sự dựa trên năng lực thực chiến thực tế

Để tồn tại trong kỷ nguyên số, bạn phải dũng cảm nhìn thẳng vào bảng định giá năng lực của thị trường. Bằng cấp chỉ là điều kiện cần, năng lực thực chiến mới là thước đo giá trị cốt lõi của bạn.

Dưới đây là bảng đối chiếu thực tế mà tôi đã tổng hợp từ thị trường tuyển dụng hiện nay:

Tương lai của bạn nằm ở cột bên phải của bảng số liệu này. Việc dịch chuyển bản thân sang nhóm nhân sự thực chiến chính là cách duy nhất để bạn làm chủ vận mệnh của mình.

4. Lộ trình đập tan khủng hoảng và bứt phá sự nghiệp cho bản thân

Tự nguyện dấn thân vào các dự án khó để rèn luyện bản lĩnh

Tôi khuyên bạn đừng ngần ngại nhận những nhiệm vụ dịch thuật phức tạp tại công ty. Hãy chủ động xin đi theo sếp Nhật trong các buổi gặp gỡ đối tác hoặc khảo sát nhà máy.

Chính những áp lực nghẹt thở trên công trường hay phòng họp cabin mới là chất xúc tác mạnh nhất. Nó biến thứ ngôn ngữ chết trên giấy tờ thành vũ khí thực chiến sắc bén của riêng bạn.

Đa dạng hóa kỹ năng chuyên môn kết hợp để nhân đôi giá trị

Chỉ biết tiếng Nhật thôi là chưa đủ để bạn tồn tại trong thời đại kinh tế số này. Bạn cần chủ động học thêm về kế toán, quản trị nhân sự, marketing hoặc lập trình phần mềm.

Khi bạn sở hữu một chuyên môn vững kết hợp với ngôn ngữ tốt, bạn sẽ là nhân tố độc nhất. Lúc đó, mọi cơ hội tuyển dụng nhân sự biết tiếng Nhật cao cấp nhất đều sẽ thuộc về bạn.

5. Giải pháp kết nối toàn diện cùng đối tác tư vấn hàng đầu Việt – Nhật

Nếu bạn là một chủ doanh nghiệp đang đau đầu vì tuyển sai người có bằng cấp nhưng không làm được việc. Hoặc bạn là một ứng viên xuất sắc muốn tìm một bệ phóng xứng tầm để thăng tiến. Bạn đều cần một người dẫn đường am hiểu tường tận cả hai nền văn hóa.

Trong bức tranh kinh tế vĩ mô, các đơn vị tư vấn độc lập đóng vai trò vô cùng then chốt. Họ giúp chuẩn hóa chất lượng nguồn lực và định hình chiến lược phát triển bền vững.

Để giải quyết triệt để bài toán này, hãy để ONE-VALUE đồng hành cùng tổ chức của bạn. Đây là đơn vị uy tín hàng đầu hiện nay trong mảng xúc tiến thương mại và tư vấn đầu tư Việt – Nhật. Hệ thống website chính thức https://onevalue.vn/ của công ty cung cấp những giải pháp quản trị vô cùng thực chiến.

Để có thêm niềm tin vững chắc trên hành trình vươn xa, bạn hãy truy cập trang thành tựu của công ty để tìm hiểu thêm. Sự đồng hành của một đối tác đẳng cấp sẽ giúp bạn đập tan mọi rào cản.

Lời kết và thông điệp truyền cảm hứng mạnh mẽ từ Hoa

Tôi muốn nhắn nhủ với bạn rằng, tấm bằng JLPT rất đáng quý, nhưng nó không phải là cái đích cuối cùng. Nó chỉ là điểm khởi đầu cho hành trình chinh phục tri thức của chúng ta.

Hãy dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn của những trang sách giáo khoa khô khan. Hãy lao vào thực tế, chấp nhận va vấp và liên tục hoàn thiện tác phong làm việc chuyên nghiệp.

Thị trường việc làm tiếng Nhật lương cao luôn rộng mở và chào đón những chiến binh thực chiến. Bạn đã sẵn sàng lột xác để trở thành nhân tố được săn đón hàng đầu chưa? Hãy hành động ngay từ hôm nay và để lại thông tin để tôi có cơ hội được lắng nghe câu chuyện của bạn nhé!

Thông tin liên hệ Công ty TNHH ONE-VALUE Việt Nam

Quý doanh nghiệp và quý ứng viên có nhu cầu hợp tác tư vấn chiến lược xin vui lòng liên hệ:

Hệ thống văn phòng điều hành trực tiếp

• Trụ sở văn phòng Việt Nam (Hà Nội): Tầng 14, số 9 Duy Tân, Phường Dịch Vọng Hậu, Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội.

• Văn phòng chi nhánh TP. Hồ Chí Minh: Tầng 4, Tòa nhà IMC Tower, số 62 Trần Quang Khải, Phường Tân Định, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.

• Trụ sở văn phòng Nhật Bản (Tokyo): Tầng 4, FORECAST Kameido, 2-27-7, Kameido, Koto-ku, Tokyo, Nhật Bản.

Kênh tiếp nhận thông tin và đường dây nóng hỗ trợ

• Hotline hỗ trợ doanh nghiệp 24/7: 024 7306 0779

• Tổng đài Tư vấn Đầu tư & M&A: contact.ovvn@onevalue.jp hoặc ma@onevalue.jp

• Tổng đài Hỗ trợ Thương mại & Xuất nhập khẩu: trading@onevalue.jp

• Website chính thức của công ty: https://onevalue.vn/

Là một chuyên gia tư vấn chiến lược đầu tư, advisor của những tập đoàn hàng đầu, và là người trực tiếp đứng ra “làm mai” thành công cho vô số thương vụ M&A, business matching giữa Nhật Bản và Việt Nam – Hoa nhận thấy một độ vênh rất lớn trên thị trường tuyển dụng hiện nay. Đó là khoảng cách giữa “nhận thức màu hồng của người học” và “yêu cầu sắc lạnh của thực tế nghề nghiệp”. Bài viết này là góc nhìn cá nhân của Hoa, được đúc rút từ hàng vạn giờ lăn lộn trên các bàn đàm phán, nhằm giúp các bạn trẻ – và cả những nhà quản lý đang muốn rẽ hướng – có một bức tranh toàn cảnh, chân thực nhất về nghề M&A.

Bức tranh thực tế: Nghề M&A không dành cho những kẻ mộng mơ

Nhiều bạn trẻ khi ứng tuyển vào ONE-VALUE thường mang theo một hình ảnh rất “điện ảnh” về nghề M&A: Mặc vest mượt mà, xách cặp da hàng hiệu, ngồi trong các phòng họp kính cường lực tại những tòa nhà hạng A, nhâm nhi cà phê specialty và chốt những bản hợp đồng trị giá hàng chục triệu đô la chỉ bằng vài cái bắt tay cùng nụ cười tự tin.

Thực tế thì sao? M&A không phải là một nghề có lộ trình thăng tiến nhàn hạ được vạch sẵn. Nó cũng hoàn toàn không phải là một lĩnh vực mà bạn chỉ cần “học đúng ngành, thi đúng điểm” là có thể ung dung bước vào và thành công. Để có được cái bắt tay triệu đô ấy, bạn sẽ phải đánh đổi bằng những đêm thức trắng triền miên để rà soát hàng ngàn trang tài liệu lộn xộn trong Data Room (Phòng dữ liệu), những cuộc tranh luận nảy lửa và căng thẳng tột độ với đối tác về từng con số định giá.

Thậm chí, bạn phải rèn luyện cho mình một “tinh thần thép” để đối diện với cảm giác hụt hẫng tột độ khi một thương vụ bạn theo đuổi ròng rã suốt một năm rưỡi trời bỗng chốc “đổ vỡ” ở phút thứ 89, chỉ vì một thay đổi nhỏ trong cơ cấu cổ đông hay một chính sách vĩ mô vừa được ban hành.

Sự thật phũ phàng là phần lớn nhân sự trẻ đã “rơi rụng”, kiệt sức và xin chuyển ngành chỉ sau 1 đến 2 năm đầu tiên thử sức. Tại sao lại như vậy? Lý do lớn nhất nằm ở việc các bạn đã hiểu sai về bản chất cốt lõi của nghề nghiệp này ngay từ lúc bắt đầu. Các bạn kỳ vọng đây là một công việc bàn giấy cao cấp, trong khi thực chất, đây là một chiến trường đòi hỏi sức bền, sự nhạy bén và năng lực tổng hợp thông tin ở mức độ vĩ mô lẫn vi mô.

Điểm giao thoa của 4 trụ cột năng lực: Làm M&A cần kỹ năng gì?

Sai lầm phổ biến và ngây thơ nhất của các bạn sinh viên là cố gắng tìm kiếm một ngành học đại học mang tên “Ngành M&A”. Trong khi đó, bản chất của M&A không phải là một ngành khoa học hay môn học độc lập. Nó là một năng lực tổng hợp ở cấp độ cao nhất trong thế giới tài chính và kinh doanh.

Một chuyên viên tư vấn M&A (M&A Advisor) xuất sắc không chỉ là một cỗ máy phân tích báo cáo tài chính, không chỉ là một nhà nghiên cứu thị trường am tường, cũng không thuần túy là một chuyên viên pháp lý dò từng chữ trong hợp đồng hay một “cò mồi” kết nối business matching thông thường. Họ phải dung hợp cả 4 yếu tố đó lại trong một bộ não để trả lời được câu hỏi sống còn duy nhất cho nhà đầu tư: “Liệu doanh nghiệp này có đáng để mua không? Và nếu mua với mức giá này, giá trị thặng dư (Synergy) sẽ được tạo ra như thế nào trong 3 đến 5 năm tới?”

Để trả lời được một cách thuyết phục nhất, bạn bắt buộc phải làm chủ 4 trụ cột năng lực cốt lõi sau đây:

1. Năng lực tài chính: Nền tảng sống còn nhưng thường bị hiểu sai

Tài chính là ngôn ngữ chung của giới kinh doanh, và đương nhiên nó là điều kiện tiên quyết trong M&A. Tuy nhiên, phần lớn các chương trình đào tạo kế toán, kiểm toán hiện nay tại nhà trường lại quá thiên về mặt “kỹ thuật hạch toán” – tức là ghi nhận những gì đã xảy ra. Trong khi đó, nghề M&A đòi hỏi một tư duy tài chính cao cấp hơn rất nhiều: Khả năng “đọc vị” sinh khí và tương lai của doanh nghiệp thông qua những con số khô khan.

Trong bối cảnh thẩm định M&A, một bảng cân đối kế toán hay báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh không đơn thuần là tập hợp của doanh thu, chi phí và lợi nhuận. Đối với một chuyên gia M&A, báo cáo tài chính là một lăng kính thời gian. Nó để lại dấu vết của mọi quyết định quản trị sai lầm hay đúng đắn trong quá khứ, nó là bức tranh phản chiếu tham vọng chiến lược hiện tại, và đôi khi, nó là một “lớp trang điểm” tinh vi nhằm “làm đẹp” doanh nghiệp trước khi mang ra chào bán.

Những người làm M&A lão luyện không bao giờ dừng lại ở việc dùng Excel để cộng trừ nhân chia hay kiểm tra tính khớp nhau của số liệu (đó là việc của kiểm toán viên). Chúng tôi đi xa hơn rất nhiều:

• Truy vết nguồn gốc thực sự của dòng tiền tự do (Free Cash Flow) để xem doanh nghiệp có thực sự đẻ ra tiền, hay chỉ đang “xào xáo” lợi nhuận trên giấy.

• Thực hiện các bút toán chuẩn hóa (Normalization adjustments) để tìm ra chỉ số EBITDA (Lợi nhuận trước thuế, khấu hao và lãi vay) thực tế, loại bỏ những khoản thu nhập hoặc chi phí bất thường.

• “Bóc tách” những khoản nợ tiềm ẩn (Hidden Liabilities) hoặc những chi phí sinh hoạt cá nhân của chủ doanh nghiệp bị trộn lẫn vào chi phí công ty – một “đặc sản” rất thường gặp ở các doanh nghiệp gia đình (SME) tại thị trường Việt Nam.

Đây là một năng lực thực chiến mà phần lớn sinh viên tài chính, dù tốt nghiệp loại xuất sắc, cũng không thể có được nếu chưa từng “bầm dập” qua các kỳ Thẩm định đặc biệt về Tài chính (Financial Due Diligence – FDD).

2. Tư duy chiến lược và thấu hiểu ngành: Yếu tố quyết định “giá trị thực” của thương vụ

Nếu báo cáo tài chính giúp nhà đầu tư trả lời câu hỏi “Doanh nghiệp này trong quá khứ và hiện tại đang như thế nào?”, thì tư duy chiến lược sẽ giúp trả lời câu hỏi đắt giá hơn: “Doanh nghiệp này sẽ đi về đâu vào ngày mai?”.

Đặc biệt trong các thương vụ M&A xuyên biên giới (Cross-border M&A), điển hình như làn sóng doanh nghiệp Nhật Bản thâu tóm các công ty Việt Nam mà ONE-VALUE đang ngày đêm thực hiện, yếu tố chiến lược đóng vai trò quyết định sự thành bại. Bạn phải hiểu rằng, các tập đoàn Nhật Bản mang hàng chục triệu đô la sang Việt Nam không chỉ để “mua một dòng lợi nhuận ngắn hạn”. Cái họ mua là “thời gian” và “không gian sinh tồn”.

Họ tìm kiếm một bàn đạp để thâm nhập thị trường 100 triệu dân đang trong độ tuổi vàng, họ muốn tích hợp một chuỗi cung ứng bản địa tối ưu về chi phí để xuất khẩu ngược lại Nhật, và họ cần một hệ thống quản lý đã thích ứng sẵn với môi trường pháp lý, văn hóa tiêu dùng của người Việt. Do đó, người làm tư vấn M&A cần có khả năng nhìn vượt ra ngoài các mô hình định giá (Valuation models) để nhìn thấy cốt lõi kinh doanh. Bạn phải tự mình phân tích và trả lời được:

• Vị thế cạnh tranh thực sự (Con hào kinh tế – Moat) của doanh nghiệp mục tiêu trong chuỗi giá trị ngành đang nằm ở đâu?

• Họ đang nắm giữ tài sản vô hình nào không thể dễ dàng sao chép? (Một mạng lưới đại lý phủ kín các tỉnh, tệp khách hàng trung thành nhiều năm, hay một giấy phép đặc thù khó xin cấp mới?)

• Và quan trọng nhất: Sau khi sáp nhập (Post-Merger Integration), những giá trị cộng hưởng (Synergy) nào sẽ được tạo ra? (Bao gồm cả hiệp lực tăng doanh thu và hiệp lực giảm chi phí).

Thiếu đi góc nhìn chiến lược này, việc định giá doanh nghiệp sẽ trở nên máy móc, vô hồn, và bạn sẽ rất khó để thuyết phục được các nhà đầu tư sành sỏi.

3. Pháp lý: Điểm nghẽn dễ bị đánh giá thấp

Một sự thật tàn khốc trong giới tư vấn đầu tư: Có vô số thương vụ M&A được kỳ vọng rất lớn, đã bắt tay chúc mừng, nhưng cuối cùng lại “chết yểu” vì những quả bom nổ chậm mang tên Pháp lý ở giai đoạn thẩm định cuối cùng (Legal Due Diligence – LDD).

Tại một thị trường đang phát triển nhanh và có hệ thống pháp luật liên tục thay đổi như Việt Nam, các rủi ro pháp lý tiềm ẩn giống như những tảng băng trôi. Cấu trúc sở hữu chéo phức tạp, quyền phủ quyết của cổ đông thiểu số, rào cản về tỷ lệ sở hữu nước ngoài (Room ngoại), những điều khoản chuyển nhượng rườm rà, rủi ro về truy thu thuế, sự lỏng lẻo trong hợp đồng lao động, hay những ràng buộc liên quan đến quyền sử dụng đất đai thuê của nhà nước… Tất cả đều có thể trở thành “điểm gãy” chấm dứt mọi nỗ lực đàm phán nếu không được nhận diện và cô lập ngay từ những ngày đầu.

Dù nhân sự M&A không bắt buộc phải có bằng luật sư, nhưng việc nắm vững các khái niệm về cấu trúc giao dịch (Deal Structuring), hiểu rõ sự khác biệt sâu sắc giữa mua cổ phần (Share Deal) và mua tài sản (Asset Deal) là điều kiện sống còn. Nhãn quan này không chỉ giúp bạn bảo vệ thân chủ khỏi các rủi ro tiền mất tật mang, mà còn giúp bạn biết cách “nói cùng ngôn ngữ” khi phối hợp làm việc với đội ngũ luật sư thương mại trong suốt quá trình rà soát và đàm phán hợp đồng Mua bán Cổ phần (SPA – Share Purchase Agreement).

4. Giao tiếp, kết nối và đàm phán: Quyền lực mềm quyết định thành bại

Bạn có thể là một thiên tài tính toán với những file Excel phức tạp nhất, một chiến lược gia sắc sảo có tầm nhìn xa trông rộng, và một cuốn từ điển sống về luật doanh nghiệp, nhưng nếu thiếu đi trụ cột thứ tư này, bạn mãi mãi chỉ là một nhân sự phòng ban hỗ trợ (Back-office), chứ không bao giờ trở thành một “Deal Maker” (người tạo ra thương vụ) thực thụ.

Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật, khả năng kết nối, giao tiếp và đàm phán là một trụ cột mang tính quyết định. Làm M&A suy cho cùng là làm việc với con người, gỡ rối những mâu thuẫn về lợi ích và cái tôi của các bên.

Thực tế trên bàn đàm phán cho thấy, một thương vụ được chốt hạ không chỉ bởi vì số liệu hiển thị mức sinh lời hấp dẫn, mà bởi vì cách các bên hiểu nhau, tin tưởng nhau và đi đến được một điểm chung về lợi ích. Người làm tư vấn M&A lúc này phải hóa thân thành một nhà ngoại giao con thoi, một người “cầm trịch” tâm lý. Đặc biệt trong các giao dịch xuyên biên giới với sự khác biệt khổng lồ về văn hóa kinh doanh.

Ví dụ, nhà đầu tư Nhật Bản luôn yêu cầu sự minh bạch tuyệt đối, làm việc theo quy trình chặt chẽ và ra quyết định dựa trên sự đồng thuận của cả tập thể (văn hóa Nemawashi). Ngược lại, chủ doanh nghiệp SME Việt Nam lại đề cao sự linh hoạt, tốc độ, đôi khi ra quyết định dựa trên cảm tính cá nhân hoặc lòng tự tôn đối với “đứa con tinh thần” mình đã mất nhiều năm gây dựng. Khả năng truyền đạt rõ ràng, kỹ năng lắng nghe đúng trọng tâm để nắm bắt những “kỳ vọng ngầm” (Hidden agendas) của đối phương, và nghệ thuật xử lý tình huống khi thương vụ rơi vào bế tắc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả cuối cùng. Rất nhiều deal thất bại không phải vì thiếu tiền, mà vì các bên không xử lý được tâm lý và không cảm thấy được tôn trọng. Đây là năng lực đỉnh cao chỉ có thể đẽo gọt qua hàng trăm trận mạc thực tế.

Học gì để trở thành chuyên viên M&A thực thụ?

Khi nhìn vào 4 khối năng lực khổng lồ trên, câu hỏi tự nhiên bật ra là: “Vậy tôi phải bắt đầu học từ đâu?”.

Rất nhiều bạn trẻ vội vã đổ xô đi học và thi các chứng chỉ quốc tế. Trong số đó, những chương trình danh giá như CFA (Chartered Financial Analyst), CPA hay ACCA thực sự có giá trị to lớn trong việc xây dựng một nền tảng tư duy tài chính, kế toán và định giá vững chắc. Các chương trình MBA (Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh), đặc biệt tại các trường có uy tín, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng nhãn quan quản trị, rèn luyện tư duy case-study và xây dựng mạng lưới quan hệ kinh doanh.

Tuy nhiên, với tư cách là người trực tiếp tuyển dụng và đào tạo nhân sự, Hoa muốn các bạn nhìn nhận rõ: Bằng cấp và chứng chỉ chỉ là “tấm vé gửi xe” để bạn được phép bước chân vào nghề, chúng giúp bạn “đủ điều kiện”. Khả năng tồn tại, bứt phá và trở thành một chuyên gia M&A thực thụ phụ thuộc nhiều hơn vào trải nghiệm thực tế, năng lực xử lý tình huống bất định và chỉ số thông minh cảm xúc (EQ). Bạn không thể học cách điều hướng một ông chủ doanh nghiệp đang nổi giận vì bị ép giá thông qua một bài kiểm tra trắc nghiệm CFA. Các kỹ năng như xử lý thông tin không đầy đủ, thương lượng trong áp lực, quản trị kỳ vọng các bên… hoàn toàn vắng bóng trong các giáo trình hàn lâm.

Lựa chọn bến đỗ: Yếu tố quyết định tốc độ trưởng thành của bạn

Nếu trường đại học không thể dạy bạn trọn vẹn cách làm M&A, thì môi trường làm việc chính là “thao trường” quyết định vận mệnh và tốc độ trưởng thành của bạn. Lựa chọn bến đỗ đầu tiên là một trong những quyết định mang tính chiến lược nhất.

Hiện nay, các bạn sinh viên xuất sắc thường nhắm đến các định chế tài chính lớn như Big4 (Kiểm toán) hoặc các Ngân hàng Đầu tư (Investment Banking) quy mô toàn cầu. Đây là những môi trường mang lại nền tảng tuyệt vời về quy trình làm việc chuyên nghiệp, tính kỷ luật và chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, rào cản lớn ở các hệ thống khổng lồ này là tính chuyên môn hóa quá sâu. Vai trò của nhân sự trẻ thường chỉ là một phần nhỏ (một chiếc đinh ốc) trong chuỗi giá trị kéo dài của thương vụ. Bạn có thể dành cả năm trời chỉ để nhập liệu mô hình tài chính hoặc rà soát hợp đồng pháp lý mà hiếm khi được nhìn thấy hình hài trọn vẹn của toàn bộ quá trình giao dịch.

Ngược lại, tại các công ty tư vấn đầu tư thực chiến (Boutique Advisory) với cường độ cao như ONE-VALUE, cơ hội học hỏi lại mang một hình thái khác biệt hoàn toàn. Tại đây, cấu trúc tinh gọn cho phép nhân sự trẻ có cơ hội tham gia sâu sát vào vòng đời trọn vẹn của một thương vụ: từ khâu tiếp cận khách hàng ban đầu (Origination), xây dựng tài liệu chào bán (Teaser/IM), trực tiếp đi khảo sát nhà máy, tham gia sâu vào quá trình thẩm định (Due Diligence), cho đến việc ngồi trong phòng đàm phán cùng các CEO Nhật – Việt và triển khai hậu sáp nhập.

Sự khác biệt để tạo ra một chuyên gia không nằm ở việc bạn làm trong một tập đoàn có quy mô nhân sự lớn đến đâu, mà nằm ở mức độ bạn được “chịu trách nhiệm” lớn đến mức nào. Khi bạn phải trực tiếp đối diện với kết quả của một deal – thành công hay thất bại ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu công ty và quyền lợi khách hàng – đó là lúc áp lực sẽ biến bạn thành kim cương. Người làm M&A sẽ học nhanh hơn, hiểu sâu hơn và trưởng thành vượt bậc khi họ được sống chết cùng thương vụ.

Lời khuyên từ Phi Hoa: Con đường nhỏ hẹp đưa tới tầm nhìn rộng mở

Hành trình trở thành một chuyên gia M&A chưa bao giờ là một con đường dễ đi và nó chắc chắn không dành cho số đông. Nó đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức đa ngành học thuật, kỹ năng mềm sắc bén và một bản lĩnh cá nhân kiên cường – những yếu tố tuyệt đối không thể ép chín trong thời gian ngắn.

Nó đòi hỏi sự đánh đổi khốc liệt về thời gian, sức lực và sự kiên trì theo đuổi mục tiêu đến cùng. Nhưng, đối với những cá nhân sẵn sàng đầu tư công sức, chấp nhận đương đầu với áp lực lớn và không ngừng học hỏi từ thực tế va vấp, M&A là một trong những lĩnh vực xứng đáng nhất. Nghề này mang lại cho bạn một đặc quyền tuyệt vời: Cơ hội được đối thoại sòng phẳng với những bộ óc tinh hoa nhất, mở ra góc nhìn cực kỳ sâu sắc về cách các doanh nghiệp vận hành, cách dòng vốn luân chuyển và cách thế giới kinh doanh tạo ra giá trị mới.

Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập, dòng vốn đầu tư nước ngoài giữa Nhật Bản và Việt Nam vẫn đang tiếp tục gia tăng mạnh mẽ cả về chất và lượng. Nhu cầu săn lùng những chuyên viên, những Advisor M&A có năng lực thực sự, am hiểu văn hóa và giỏi chuyên môn sẽ ngày càng trở nên khát khao và khan hiếm trên thị trường lao động.

Cơ hội đang mở ra vô hạn. Vấn đề không nằm ở việc “thị trường có cơ hội hay không”, mà nằm ở việc: Người trẻ có chủ động rèn luyện và chuẩn bị đủ năng lực để nắm bắt cơ hội lớn đó hay không?

TB: ONE-VALUE với vai trò là đơn vị tư vấn chiến lược, trực tiếp triển khai các thương vụ M&A quy mô lên tới hàng nghìn tỉ đồng giữa các tập đoàn Nhật Bản và Việt Nam, luôn mở cửa tìm kiếm những nhân sự khát khao phát triển. Chúng tôi không chỉ tìm kiếm những bạn trẻ có nền tảng học thuật tốt, mà quan trọng hơn là một tư duy thực tế nhạy bén và tinh thần “chiến binh” sẵn sàng bước vào môi trường làm việc cường độ cao. Bởi lẽ, trong thế giới M&A, kiến thức có thể được đào tạo, nhưng năng lực dám chịu trách nhiệm với một quyết định kinh doanh – đó mới là thứ làm nên sự khác biệt của những người dẫn đầu.

Link ứng tuyển: Ứng tuyển vào ONE-VALUE tại đây

Rèn luyện sức khỏe tinh thần bằng cách nào? 

Chuẩn bị kiến thức về sức khỏe

Chuẩn bị kiến thức về các triệu chứng của bệnh trầm cảm, của bệnh lo âu, của stress quá mức. Chia sẻ với người thân để họ dễ dàng nhận ra bạn có vấn đề về tâm lý.  Các kiến thức đó có thể  tìm đọc trên các website chuyên khoa uy tín. Khi bạn và những người xung quanh hiểu biết về sức khỏe tinh thần thì khi “tinh thần bị ốm” bạn và người thân dễ dàng nhận ra để khắc phục. Vai trò của chồng của người thân xung quanh là vô cùng quan trọng. Bởi làm chủ thì bạn không thể chia sẻ vấn đề bạn gặp về tâm lý hay tinh thần với nhân viên của mình phải không?  

Mở đầu ngày mới bằng những suy nghĩ tích cực.   

Các cụ vẫn nói đầu xuôi thì đuôi lọt, nếu bạn mở đầu ngày mới bằng suy nghĩ tích cực thì cả ngày hôm đó sẽ là một ngày tích cực. Để mở đầu ngày mới bằng suy nghĩ tích cực thì bạn cần chọn các sự kiện đem đến hormon hạnh phúc như: nghe sách nói mình yêu thích, nói chuyện với người đồng nghiệp vui vẻ, gửi mail cho khách hàng tiềm năng nhất mà bạn có, nói những lời yêu thương với con để nhận lại cái ôm cái thơm má của con…Đại loại là làm một việc gì đó chắc chắn sẽ đem lại cho bạn niềm vui.   

Rèn luyện cho sự cân bằng công việc và gia đình bằng việc ưu tiên vai trò theo không gian.  

Trong không gian nào thì bạn ưu tiên công việc đó. Trong không gian office bạn ưu tiên trách nhiệm của một người làm chủ, ưu tiên việc gửi mail, họp hành, xử lý các đầu việc liên quan…Nhưng rời không gian đó thì bạn trở về nhà sau cánh cửa nhà đóng lại bạn ở trong không gian sinh hoạt của gia đình. Bạn phải ưu tiên các việc chăm sóc con cái, quan tâm đến các thành viên trong gia đình, mọi muộn phiền trong công việc ở không gian office bạn hãy để nó ngoài cánh cửa chứ đừng mang vào nhà. Tôi tin rằng một nữ doanh nhân đang tắm cho con thì chồng cô ấy nhất định sẽ không ngồi im ôm laptop (cười)  

Cuối cùng là không cho phép mình rơi vào chán nản buồn rầu lo âu quá 24h.   

Để làm được điều đó ngoài cách tìm các thú vui tiêu khiển ra thì bạn cần có những mentor ruột. Hoặc 1 bác sĩ hay địa chỉ tư vấn tâm lý tin cậy. Đừng nghĩ rằng người tâm thần hay thần kinh mới cần bác sĩ tâm lý. Bác sĩ tâm lý hay những người có chuyên môn và trải nghiệm là những liều thuốc tốt nhất khi tinh thần của bạn bị ốm mệt.   

Theo dõi chi tiết chủ đề tại video trên kênh youtube của Phi Hoa:

1. Chuẩn bị tài chính trước khi đón gia đình sang Nhật

Nỗi lo lắng lớn nhất luôn là vấn đề tài chính. Bạn cần đánh giá mức thu nhập hằng năm của bản thân có đủ đảm bảo tất cả chi phí sinh hoạt cho gia đình bạn tại Nhật hay không. Để đánh giá được vấn đề này, bạn cần phải dành thời gian tìm hiểu và hỏi thăm các gia đình người Việt tại Nhật về những khoản chi tiêu bắt buộc, một cách chi tiết hết sức có thể nhé.

Với admin, chi phí sinh hoạt và tiền nhà hằng tháng là gánh nặng “mệt mỏi” nhất ( trừ trường hợp ở nhà do công ty thuê hoặc xin được nhà ở xã hội của shi mình sinh sống).  

Chi phí sinh hoạt

Cuộc sống hằng ngày, chúng ta cần chi tiêu các khoản cơ bản như tiền ăn, điện, nước, ga, điện thoại, wifi… Nghe có vẻ đơn giản và khá là ít nhưng khi bạn có gia đình, đặc biệt là con nhỏ tại Nhật, con số này sẽ tăng lên “chóng mặt”.

Theo khảo sát của Bộ nội vụ và truyền thông Nhật Bản năm 2021, chi phí sinh hoạt 1 tháng trung bình của gia đình 4 người tại Nhật sẽ rơi vào từ 28 man đến 32 man, tùy khu vực bạn sinh sống là thành phố hay thôn quê.

Vì vậy, theo admin, các bạn có thể tham khảo một số mẹo nhỏ để tiết kiệm chi phí cho gia đình. Chủ đề này admin sẽ tổng hợp riêng trong 1 bài viết khác, các bạn nhớ theo dõi nhé.

Chi phí cho việc lưu trú

Cần phải chuẩn bị thuê nhà khác hoặc mua nhà (nếu bạn đủ điều kiện mua nhà tại Nhật) để đảm bảo không gian cho tất cả thành viên trong gia đình, nhất là trẻ nhỏ. Tiền thuê nhà khoảng 4 man ~ 10 man/tháng (tuỳ khu vực và diện tích thuê).

Đặc biệt, chúng ta phải lưu ý là Nhật có văn hoá thuê nhà khác với Việt Nam. Người thuê phải đóng trước 2 ~ 3 tháng tiền nhà cho các chi phí: tiền lễ chủ nhà, tiền đặt cọc (ít khi lấy lại được), tiền môi giới,.. Bạn cũng nên dự trù khoảng gấp đôi hoặc gấp ba tiền nhà hàng tháng.

2. Tuổi tác

Bạn cũng nên cân nhắc đến tuổi tác của vợ chồng và con để quyết định thời điểm nào là phù hợp nhất. Nếu cả vợ và chồng đều còn trẻ, dưới 40 tuổi thì đây là thời kỳ tốt nhất để quyết định ngay, không nên chờ thêm nữa. Vì ở độ tuổi này chúng ta đã được hội tụ tốt nhất tất cả các yếu tố về sức khỏe, kinh nghiệm làm việc, sự chính chắn để có thể lo chu toàn cho gia đình mình. 

3. Đánh giá cơ hội tương lai

Cơ hội tương lai ở đây không chỉ là về công việc của bạn mà còn cả cơ hội tương lai của con bạn. Nếu cả 2 vợ chồng đang có công việc tốt, điều kiện kinh tế tốt thì Nhật Bản là 1 nơi khá lý tưởng.

Đã có rất nhiều gia đình sau ổn định cuộc sống và công việc ở Nhật, rất muốn đón con sang cho cả nhà đoàn tụ nhưng vẫn còn đắn đo không biết đâu là thời điểm phù hợp? Con đã quen ở Việt Nam rồi giờ chuyển qua môi trường mới có phù hợp hay thích nghi được không? Những câu hỏi thế này luôn làm các bậc làm bố mẹ sinh sống tại Nhật đau đầu.

Về vấn đề này, admin cho rằng là rất NÊN và NÊN bảo lãnh con sang sớm. Vì Nhật Bản là 1 trong những quốc gia có nền giáo dục tốt nhất trên Thế giới. Trong đó, giáo dục mầm non và tiểu học nhận được nhiều thiện cảm nhất, đủ để thấy rằng bạn đưa con sang sớm chừng nào thì sẽ có lợi cho con nhiều chừng ấy. Trẻ nhỏ có khả năng bắt chước, tiếp thu và hòa nhập nhanh nên bạn cũng đừng quá lo sợ về việc thay đổi môi trường mới sẽ ảnh hưởng đến con. Thay vào đó, hãy trang bị cho con càng nhiều kiến thức càng tốt, nhất là tiếng Nhật và luôn đồng hành cùng con. 

Trên đây, admin đã nêu ra 3 điểm mấu chốt để đưa ra câu trả lời chính xác cho câu hỏi khi nào nên đón gia đình sang Nhật. Hy vọng các phụ huynh Việt Nam đang sinh sống ở Nhật sẽ có quyết định đúng đắn và hợp lý nhất cho tương lau của cả gia đình mình nhé.

Bài viết này là góc nhìn cá nhân của Hoa về xu hướng đầu tư M&A từ Nhật Bản và những bài học thực tiễn trong hành trình kết nối hai nền kinh tế. Nhân chuyến quay về Việt Nam và tham gia làm diễn giả chính tại Hội thảo “Làn sóng thương mại đầu tư từ Nhật và cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa”, Hoa có một vài chia sẻ, hi vọng có thể đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa hiểu rõ hơn về “ngành M&A”, và sẵn sàng đón nhận cơ hội lớn trong giai đoạn mới.

Vì sao Nhật Bản đang “săn” M&A tại Việt Nam?

Từ trải nghiệm thực tế, Hoa nhận thấy có hai lý do cốt lõi khiến nhà đầu tư Nhật đặc biệt quan tâm đến Việt Nam:

1. Đồng Yên suy yếu kéo dài

Nhiều chuyên gia dự báo đồng Yên sẽ tiếp tục giảm giá trong thập kỷ tới. Điều này khiến doanh nghiệp Nhật muốn M&A sớm để “mua rẻ” tài sản giá trị trước khi đồng tiền của họ mất giá thêm. Với họ, đây là chiến lược bảo toàn vốn thông minh hơn là giữ tiền mặt.

2. Dân số già hóa và thiếu người kế nghiệp

Hiện nay, hơn 60% trong 4 triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Nhật có chủ doanh nghiệp trên 70 tuổi. Phần lớn đang tìm người kế nghiệp hoặc đối tác mua lại. Nhiều công ty được rao bán với giá rất “dễ chịu” — chỉ vài tỷ đồng theo quy mô Việt Nam.
Vì vậy, doanh nghiệp Việt có thể mua lại doanh nghiệp Nhật trong các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ hoặc công nghệ, tận dụng cơ hội học hỏi mô hình quản trị và công nghệ Nhật ngay từ bên trong.

Sự kết hợp giữa hai yếu tố này tạo ra làn sóng M&A hai chiều sôi động:

• Doanh nghiệp Nhật tìm cơ hội đầu tư và chuyển giao.

• Doanh nghiệp Việt tìm cơ hội thâm nhập thị trường quốc tế.

Việt Nam – Nhật Bản: Những con số biết nói

Việt Nam đã ký 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), mở ra khung pháp lý thuận lợi cho hợp tác đầu tư. Hiện nền kinh tế Việt Nam có khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó 98,5% là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Có thể nói, đây chính là động lực chính của nền kinh tế.

Theo Báo cáo M&A Việt Nam 2024, thị trường ghi nhận 447 thương vụ với tổng giá trị 6,93 tỷ USD, trong đó 70% giá trị đến từ nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là Nhật Bản. Những con số này cho thấy, Việt Nam đang ở vị thế thu hút mạnh dòng vốn quốc tế, và M&A chính là “cửa ngõ” giúp doanh nghiệp nội nhanh chóng nâng cấp năng lực cạnh tranh.

03 Lĩnh vực Hoa đánh giá cao nhất

Từ những thương vụ mà Hoa trực tiếp tham gia và tư vấn, Logistics – Y tế – Năng lượng tái tạo là ba ngành có tiềm năng tăng trưởng mạnh nhất, đồng thời là tâm điểm trong chiến lược của nhà đầu tư Nhật Bản.

1. Logistics – Đón đầu thương mại điện tử

Việt Nam hiện là một trong những thị trường thương mại điện tử tăng nhanh nhất Đông Nam Á (20%/năm).
Tuy nhiên, hệ thống kho vận và chuỗi cung ứng chưa theo kịp tốc độ tiêu dùng.

Hoa nhận thấy, nhà đầu tư Nhật sẵn sàng chi từ 4–200 triệu USD để sở hữu 51–100% cổ phần doanh nghiệp logistics Việt, nhất là trong các lĩnh vực vận tải lạnh, quản lý kho, và giải pháp chuỗi cung ứng thông minh.
Họ có lợi thế về quản trị kho tự động, tối ưu vận hành, trong khi doanh nghiệp Việt có thị trường và nhân lực linh hoạt. Khi hai bên kết hợp, hiệu quả có thể “bùng nổ”.

 2. Y tế – Chăm sóc sức khỏe bùng nổ

Thu nhập tăng, dân số già hóa, cùng sự chuyển dịch thói quen tiêu dùng khiến y tế trở thành lĩnh vực “vàng”.
Nhà đầu tư Nhật quan tâm đến việc mở phòng khám, bệnh viện liên doanh, cung cấp thiết bị y tế, phát triển MedTech và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi.

Hoa từng tham gia nhiều thương vụ trong lĩnh vực này và nhận thấy:

“Khi doanh nghiệp Việt hợp tác với Nhật, chúng ta không chỉ nhận vốn, mà còn nhận cả tư duy quản trị và chuẩn hóa chất lượng dịch vụ.”

Để thu hút đầu tư, doanh nghiệp y tế Việt cần minh bạch tài chính, đảm bảo pháp lý và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

3. Năng lượng tái tạo – Hướng tới tương lai xanh

Khi nền kinh tế tăng trưởng 8% GDP, Việt Nam cần nâng công suất năng lượng thêm 12–16% mỗi năm.
Nhà đầu tư Nhật tập trung vào điện gió, điện mặt trời, thủy điện và sinh khối, với vốn đầu tư trung bình 30–200 triệu USD/dự án.

Họ không chỉ đầu tư vào dự án, mà còn vào sản xuất thiết bị phụ trợ như pin, tủ điện và dây dẫn cao thế.
Hoa luôn khuyến khích doanh nghiệp Việt trong ngành này chuẩn hóa hồ sơ, minh bạch quy hoạch và đối thoại sớm với nhà đầu tư để tăng khả năng gọi vốn.

Những thách thức thường gặp khi làm M&A xuyên biên giới

Trong phần thảo luận trực tiếp, Hoa được trao đổi với rất nhiều anh/chị đến từ các doanh nghiệp, ngân hàng, tổ chức đầu tư…, Hoa nhận thấy, phần lớn các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ không có nhiều kinh nghiệm trước khi bước vào một cuộc thương thảo M&A, đặc biệt là với nhà đầu tư Nhật.

Hoa thường nói vui rằng: “M&A giống như một cuộc hôn nhân, nếu không hiểu nhau, sẽ khó đi đường dài.”

Vì thế, theo Hoa, có 03 khó khăn, thách thức phổ biến nhất gồm:

1. Khác biệt văn hóa & phong cách ra quyết định – doanh nghiệp Nhật đề cao quy trình, cẩn trọng, trong khi doanh nghiệp Việt linh hoạt và nhanh hơn.

2. Thiếu minh bạch tài chính – nhiều doanh nghiệp Việt chưa chuẩn hóa báo cáo theo IFRS, gây nghi ngại cho đối tác.

3. Định giá kỳ vọng chênh lệch – bên bán kỳ vọng cao, bên mua dè dặt. Khi đó, vai trò của đơn vị tư vấn trung lập như ONE-VALUE là cực kỳ quan trọng để dung hòa lợi ích hai bên.

Lời khuyên của Hoa dành cho Doanh nghiệp Việt

Sau nhiều năm kết nối và tư vấn M&A, Hoa đúc kết 5 bước quan trọng trước khi đón nhà đầu tư Nhật:

1. Minh bạch tài chính – Áp dụng chuẩn IFRS, kiểm toán định kỳ.

2. Hồ sơ pháp lý rõ ràng – Giấy phép, chứng nhận quyền sở hữu, hợp đồng phải đầy đủ.

3. Tìm hiểu văn hóa Nhật Bản – Giao tiếp, ứng xử, và cả việc đầu tư website tiếng Nhật là yếu tố tạo niềm tin.

4. Quản trị rủi ro & ESG – Đảm bảo tiêu chuẩn môi trường, lao động, và minh bạch trong điều hành.

5. Chọn đối tác tư vấn tin cậy – Một đơn vị có kinh nghiệm thực tế như ONE-VALUE sẽ giúp doanh nghiệp “đi nhanh mà chắc”.

Khi M&A Là Hành Trình Vươn Ra Biển Lớn

Với Hoa, M&A không chỉ là giao dịch tài chính, mà là hành trình hợp tác để cùng phát triển.
Khi hai doanh nghiệp đến từ hai nền văn hóa khác nhau tìm được tiếng nói chung, đó chính là “synergy” – nơi 1 + 1 có thể bằng 100.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng khi Nhật Bản đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài. Doanh nghiệp Việt nếu biết chuẩn bị sớm, sẽ không chỉ đón vốn, mà còn đón cả tri thức, công nghệ và chuẩn mực quốc tế.

Hoa và đội ngũ ONE-VALUE luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp Việt trong hành trình này — từ tư vấn chiến lược, chuẩn bị hồ sơ đến kết nối nhà đầu tư phù hợp.
Nếu bạn đang muốn tìm hướng đi mới cho doanh nghiệp, hãy cùng Hoa bắt đầu câu chuyện hôm nay.

Trong buổi trò chuyện, Hoa được nghe nhiều bạn trẻ chia sẻ về ước mơ nghề nghiệp. Có bạn mong muốn trở thành cầu nối giữa Nhật Bản và thế giới. Có bạn khao khát tham gia vào những dự án thật lớn để cảm thấy mình trưởng thành. Cũng có bạn mơ ước một ngày nào đó sẽ được làm công việc mang lại giá trị cho cộng đồng, thay đổi xã hội theo hướng tích cực.

Ngồi lắng nghe, Hoa như thấy lại chính mình cách đây hơn mười năm.

Khi người trẻ lần đầu đối diện với “việc lớn”

Hoa bắt đầu sự nghiệp trong lĩnh vực tư vấn với vị trí analyst – công việc chủ yếu là thu thập dữ liệu, nghiên cứu thị trường và hỗ trợ cấp trên trong các dự án. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, Hoa đã có cơ hội tham gia một thương vụ M&A trị giá hơn 100 tỷ yên.

Cảm giác lúc ấy thật khó tả: choáng ngợp vì quy mô tài chính khổng lồ, lo lắng vì trách nhiệm quá lớn, nhưng cũng tràn đầy tự hào. Bởi ở độ tuổi mà nhiều người bạn cùng trang lứa còn đang loay hoay tìm hướng đi, Hoa đã được thử thách ở một vị trí nơi mà chỉ một phân tích đúng, một quyết định chính xác có thể ảnh hưởng đến tương lai của cả một doanh nghiệp.

Đó là bước ngoặt để Hoa hiểu rằng: người trẻ hoàn toàn có thể làm được việc lớn, miễn là có cơ hội và dám dấn thân.

Vì sao Hoa quan tâm đến đào tạo giới trẻ?

Trải qua nhiều năm làm việc trong ngành tư vấn chiến lược, Hoa nhận ra một điều: không ai có thể thành công chỉ nhờ vào may mắn. Thành công đến từ môi trường đủ khắt khe để rèn giũa, và đủ bao dung để cho phép thử sai.

Khi nhìn lại hành trình của bản thân, Hoa thấy mình đã trưởng thành nhanh hơn nhờ được đặt trong những thử thách tưởng như quá sức. Và Hoa muốn những thế hệ đi sau cũng có cơ hội được “thử lửa” như vậy.

Đó là lý do tại sao ONE-VALUE luôn duy trì và mở rộng các chương trình thực tập, hợp tác chặt chẽ với các trường đại học ở Việt Nam và Nhật Bản. Với Hoa, đào tạo giới trẻ không chỉ là trách nhiệm xã hội, mà còn là chiến lược đầu tư dài hạn vào tương lai của ngành tư vấn và M&A Việt – Nhật.

Người trẻ cần gì để trưởng thành?

Trong buổi trò chuyện với thực tập sinh Nhật, Hoa đã chia sẻ ba điều quan trọng mà một người trẻ cần ghi nhớ:

1. Dám bước vào thử thách lớn
   Không có cuốn sách hay bài giảng nào thay thế được trải nghiệm thực tế. Khi bạn tham gia một dự án trị giá hàng trăm tỷ yên, bạn sẽ buộc phải học nhanh hơn, chính xác hơn, và trưởng thành nhanh hơn.

2. Không ngừng học hỏi và rèn luyện tính chuyên nghiệp
   Ở Deloitte, Hoa học được rằng làm việc với các tập đoàn lớn không chỉ cần kỹ năng mà còn cần tinh thần chuyên nghiệp: không sai sót, không cẩu thả, và luôn giữ uy tín. Đây là phẩm chất quyết định việc bạn có thể đi đường dài trong ngành hay không.

3. Tin rằng mình có thể tạo ra tác động thật sự
   Người trẻ thường tự giới hạn bản thân, nghĩ rằng “công việc lớn là dành cho người nhiều kinh nghiệm”. Nhưng sự thật là tác động không chờ tuổi. Vấn đề là bạn có dám tin và hành động hết sức mình hay không.

ONE-VALUE – bệ phóng cho thế hệ trẻ

Chương trình thực tập mà ONE-VALUE triển khai không chỉ đơn thuần là trải nghiệm ngắn hạn. Đây là nơi các bạn sinh viên được tiếp cận những dự án thực chiến, từ khảo sát thị trường, phân tích M&A cho đến hỗ trợ đàm phán. Các mentor – chính là những chuyên viên tư vấn của ONE-VALUE – luôn đồng hành, hướng dẫn và phản hồi để giúp các bạn phát huy tối đa tiềm năng.

Hoa tin rằng, thông qua trải nghiệm này, mỗi thực tập sinh không chỉ học được kiến thức chuyên môn, mà quan trọng hơn, các bạn sẽ mang về cho mình một niềm tin rằng: “Mình cũng có thể làm được việc lớn.”

Lời kết

Khi nghe các bạn thực tập sinh Nhật chia sẻ ước mơ, Hoa cảm thấy hạnh phúc vì có thể góp phần nhỏ bé vào hành trình của các bạn. Hơn ai hết, Hoa hiểu rằng một cơ hội đúng lúc có thể thay đổi cả sự nghiệp.

Và đó cũng chính là sứ mệnh của Hoa và ONE-VALUE: không chỉ làm tư vấn cho doanh nghiệp, mà còn đào tạo, đồng hành để thế hệ trẻ có thể tự tin bước vào con đường của những “việc lớn”.

Nếu bạn là sinh viên Việt Nam muốn thử sức ở Nhật, hay là sinh viên Nhật Bản muốn trải nghiệm môi trường làm việc tại Việt Nam, hãy mạnh dạn tìm đến ONE-VALUE. Bởi biết đâu, chính tại đây, bạn sẽ tìm thấy bước ngoặt làm thay đổi cả hành trình sự nghiệp của mình.