Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6, trên mạng xã hội ngập tràn hình ảnh những nụ cười trẻ thơ và chúng ta nhắc nhiều đến hai chữ “tương lai” và “kế nghiệp”. Đối với những người làm cha, làm mẹ, và nhất là những người làm chủ doanh nghiệp, việc xây dựng một nền tảng vững chắc để chuyển giao cho thế hệ sau luôn là khát vọng lớn nhất. Nhưng có một nghịch lý đang diễn ra tại nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới – Nhật Bản. Ở đó, có hàng triệu “đứa con tinh thần” đang trưởng thành, khỏe mạnh, sở hữu năng lực vượt trội, nhưng lại đang chờ ngày bị “khai tử” chỉ vì không có người thừa kế. Với tư cách là người nhiều năm đồng hành cùng dòng vốn M&A Việt – Nhật, Hoa nhận ra rằng: Sự “lão hóa” của các doanh nghiệp Nhật Bản lại đang mở ra một cánh cửa mang tính bước ngoặt cho sức trẻ của doanh nghiệp Việt Nam.
“Vấn đề năm 2025” và những di sản đứng trước nguy cơ xóa sổ
Thuật ngữJigyo Shokei (事業承継 – Kế thừa doanh nghiệp) đang là từ khóa nóng nhất trên các nghị trường và diễn đàn kinh tế tại Nhật Bản. Theo thông tin từ Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), xứ sở hoa anh đào đang đối mặt với “Vấn đề năm 2025”. Cụ thể, đến năm 2025, có khoảng 1,27 triệu chủ sở hữu doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) sẽ ở độ tuổi từ 70 trở lên mà chưa xác định được người kế vị. Hãy cùng hình dung quy mô của con số này: Nếu những doanh nghiệp này buộc phải đóng cửa do không ai tiếp quản, Nhật Bản sẽ đối mặt với cú sốc kinh tế khổng lồ khi mất đi 6,5 triệu việc làm và thiệt hại khoảng 22 nghìn tỷ Yên (tương đương 140 tỷ USD) vào GDP. Đây không phải là những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ. Hơn một nửa trong số các công ty có nguy cơ đóng cửa (khoảng 600.000 doanh nghiệp) vẫn đang hoạt động rất hiệu quả và có lãi.
Tại sao một doanh nghiệp đang có lãi lại phải đóng cửa?
Câu trả lời nằm ở văn hóa và nhân khẩu học. Dân số Nhật Bản đang già đi nhanh chóng. Giới trẻ Nhật Bản ngày nay, bao gồm cả con cái của các chủ doanh nghiệp, thường có xu hướng muốn làm việc tại các tập đoàn lớn ở Tokyo hoặc theo đuổi đam mê cá nhân, thay vì trở về quê nhà tiếp quản xưởng sản xuất hay công ty cơ khí đầy áp lực của gia đình.
Tâm lý nhà sáng lập: Đi tìm người “Nhận nuôi” đứa con tinh thần
Người Nhật có sự gắn kết sâu sắc với công việc. Đối với các thế hệ sáng lập (founder) đã dành 30, 40 năm để gầy dựng cơ đồ, công ty chính là máu thịt, là một “đứa con” thực sự.
Trong những cuộc đàm phán, những buổi nói chuyện thương mại, Hoa từng chứng kiến những vị chủ tịch rưng rưng nước mắt khi nói về công ty của họ. Nỗi sợ lớn nhất của họ không phải là bán công ty được bao nhiêu tiền. Nỗi sợ lớn nhất là thương hiệu mang tên dòng họ bị xóa sổ, và những nhân viên trung thành đã gắn bó với họ hàng chục năm trời sẽ rơi vào cảnh thất nghiệp. Chính tâm lý này đã dẫn đến một sự chuyển dịch lớn trong tư duy bán mình của các doanh nghiệp Nhật.
Trước đây, họ rất khép kín và e ngại dòng vốn ngoại. Nhưng hiện nay, đứng giữa ranh giới “đóng cửa vĩnh viễn” và “bán cho đối tác nước ngoài”, họ sẵn sàng mở cửa. Họ thà trao lại doanh nghiệp cho đối tác là những người cam kết duy trì hoạt động sản xuất, giữ nguyên đội ngũ nhân sự và tiếp tục phát triển công nghệ – còn hơn là để di sản của mình biến mất khỏi thương trường. Đây không còn là những thương vụ “cá lớn nuốt cá bé” lạnh lùng, mà mang dáng dấp của một cuộc “chuyển giao di sản”, nơi người sáng lập Nhật Bản chọn mặt gửi vàng cho một sức trẻ mới.
Sức trẻ và điều kỳ diệu từ M&A: Mua thời gian, nhận nền tảng
Nếu như các doanh nghiệp Nhật Bản đang sở hữu kinh nghiệm, công nghệ lõi và thị trường nhưng lại thiếu hụt sức trẻ và người kế vị, thì doanh nghiệp Việt Nam lại có sẵn nguồn năng lượng, tham vọng vươn ra toàn cầu, nhưng lại cần nền tảng kỹ thuật và uy tín thương hiệu để chinh phục các thị trường khó tính. Đó là một sự khớp lệnh hoàn hảo. Thay vì bắt đầu từ con số 0 tại thị trường Nhật, việc thực hiện M&A mang lại cho doanh nghiệp Việt những “đặc quyền” mà tiền bạc khó có thể mua được trong ngắn hạn:
- Rút ngắn hàng chục năm R&D: Bạn mua lại một xưởng cơ khí chính xác tại Nagoya không chỉ là mua máy móc, mà là mua lại kỹ năng tinh hoa (know-how) của những kỹ sư đã làm việc 30 năm.
- Thừa hưởng tệp khách hàng “đóng“: Thị trường B2B Nhật Bản rất bảo thủ và coi trọng niềm tin lâu năm. Khi thâu tóm một công ty bản địa, doanh nghiệp Việt lập tức được kế thừa các hợp đồng cung ứng với các tập đoàn lớn mà nếu là một pháp nhân mới tinh, bạn sẽ mất 5-10 năm chỉ để được lọt vào danh sách xem xét.
- Giải bài toán thương hiệu vươn tầm: Khi sở hữu một pháp nhân “Made in Japan”, doanh nghiệp Việt có thể dùng đó làm bàn đạp vững chắc không chỉ để khai thác thị trường nội địa Nhật, mà còn xuất khẩu ngược về Việt Nam với định vị cao cấp, hoặc tiến sang các thị trường châu Âu, Mỹ.
Chuẩn bị gì để đón nhận “di sản” này?
Cơ hội là vô cùng lớn, nhưng M&A xuyên biên giới chưa bao giờ là một cuộc dạo chơi. Để có thể thành công tiếp quản những doanh nghiệp lâu đời này, các CEO Việt Nam cần trang bị một tư duy chiến lược bài bản:
Thứ nhất, sự chân thành và tôn trọng văn hóa: Đối với các chủ SME Nhật Bản, tiền không phải là tất cả. Trong quá trình thẩm định (Due Diligence) và thương lượng, bên mua từ Việt Nam cần thể hiện sự tôn trọng tối đa đối với lịch sử công ty, cam kết duy trì phúc lợi cho người lao động. Đôi khi, chỉ một bản kế hoạch kinh doanh cho thấy tầm nhìn 10 năm tới của người mua cũng đủ để thuyết phục người bán giảm giá hàng triệu USD.
Thứ hai, chuẩn bị đội ngũ quản lý kế thừa: Chúng ta mua doanh nghiệp Nhật vì họ thiếu người kế thừa, vậy chúng ta phải có sẵn đội ngũ để trám vào vị trí đó. Việc chuẩn bị những quản lý cấp trung người Việt, am hiểu tiếng Nhật, có tư duy quản trị linh hoạt nhưng hiểu biết sâu sắc về văn hóa làm việc (Horenso) của Nhật Bản là điều kiện tiên quyết để quá trình hậu M&A (PMI – Post Merger Integration) diễn ra suôn sẻ.
Thứ ba, đồng hành cùng những chuyên gia dẫn đường: Việc tìm ra một doanh nghiệp tốt đang muốn bán, định giá chính xác tài sản vô hình (mối quan hệ, kỹ năng) và cấu trúc giao dịch hợp lý đòi hỏi sự hỗ trợ của những đơn vị tư vấn am hiểu sâu sắc cả hai đầu chiến tuyến như ONE-VALUE.
Lời kết
Ngày 1/6 năm nay, khi nhìn những đứa trẻ lớn lên, tôi mong các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam hãy nghĩ về một bức tranh lớn hơn cho thế hệ kế tiếp. Chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng một bệ phóng khổng lồ cho F2, F3 của mình bằng cách bước ra thế giới, tiếp quản những di sản trăm năm đang khao khát sức trẻ tại Nhật Bản. Bằng sự quyết đoán, nguồn lực tài chính và tầm nhìn dài hạn, doanh nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ là người đi mua, mà là người kiến tạo nên một vòng đời rực rỡ mới cho các thương hiệu Nhật Bản.
Có thể bạn cũng quan tâm về Kinh doanh tại Nhật
🌻 Kinh doanh tại Nhật: Thủ tục cần biết khi bạn muốn xin Visa Kinh doanh ở Nhật! 🌻 Các doanh nghiệp Nhật lao đao vì không có người nối nghiệp! Chính phủ Nhật có những chính sách gì? 🌻 Kinh doanh & Đi làm ở Nhật: Nguyên tắc trao danh thiếp với người Nhật!
🌻 Tại sao doanh nghiệp muốn M&;A? Lợi ích kỳ vọng được thông qua M&A
🌻 Kinh doanh & Đi làm tại Nhật: Nguyên tắc cần biết khi bạn đi uống với người Nhật?!
Tôi là Phi Hoa. Doanh nhân Việt Nam tại Nhật Bản. Mẹ của hai thiên thần nhỏ. Người truyền cảm hứng cho các bạn trẻ Việt Nam. Cùng kết nối và theo dõi những chia sẻ mới nhất của Hoa tại các kênh sau nhé:
🌻 Page Phi Hoa – Chinh phục Nhật Bản https://bit.ly/30pdhas
🌻 Cộng đồng Cùng chinh phục Nhật Bản: https://bit.ly/3hm6pBH
🌻 Youtube những chia sẻ của Hoa: https://bit.ly/2E4Po0z
